جدول محتوا

جدول محتوا

شهروند هوشمند

شهروند هوشمند

هنگامی که یک فناوری وارد چرخه زندگی شهری می‌شود، عملاً انسان باید خود را برای مواجه با آن آماده کند و در این راستا تعامل خوبی داشته باشد چراکه فناوری هرچه با سرعت پیش برود شهروندان نیز باید گام‌های بلندتری بردارند و همراه با پیشرفت تکنولوژی حرکت کنند.

چشم انداز مدینه فاضله از شهرهای هوشمند که عمدتاً توسط تکنسین ها و مهندسان هدایت می شود ، شهرهایی را می بیند که زندگی ما در آنها در یک محیط بسیار کارآمد به صورت خودکار انجام می شود. اما این نوع شهر آینده نیست که بسیاری از مردم دوست دارند در آن زندگی کنند. شهرهای آینده نگر و مشاغل ضروری را برای بررسی رویکرد خود در طراحی و برنامه ریزی شهر هوشمند ، دور شدن از یک رویکرد به رهبری فناوری و رسیدن به یک طرح تشخیص می دهند. رویکردی که مردم مدار باشد. در این چشم انداز ، شهر نیازهای شهروندان و چالش هایی است که آنها با آن روبرو هستند. فناوری نقش توانمندی خواهد داشت و برنامه های شهر هوشمند بر اساس نیازهای هر یک از شهرها ساخته خواهد شد.

عنصر انسانی چیزی است که در نسل های اول شهرهای هوشمند در سراسر کره زمین تا حد زیادی مورد غفلت واقع شده است. به طور قابل توجهی ، شهرها اهمیت شهروندان و سایر بازیگران را در داخل شهر یا جامعه برای ایجاد راه حل های متناسب با نیازهای "مشتری" اصلی خود تشخیص می دهند. اما عنصر انسانی فقط مربوط به افرادی نیست که از اطلاعات برای ایجاد یک شهرداری هوشمند انسان محور استفاده می کنند. این در مورد توانمندسازی شهروندان است تا به عنوان "شهروندان هوشمند" در ایجاد شهرهای هوشمند یا جوامع هوشمند مشارکت کنند. آنچه در بسیاری از شهرها می بینیم "ظهور فرد هوشمند" است. این نوع شهروند را می توان به عنوان "فردی که قدم به جلو می گذارد تا از روند ایجاد مکان بهتر به صورت داوطلبانه حمایت کند ، قدم برمی دارد". فرد هوشمند یا از ایجاد شهرهای هوشمندتر به عنوان یک متخصص یا ایجاد ابتکاراتی برای رسیدگی به چالش های خاص شهری ، اجتماعی یا شهرداری حمایت می کند.

شهروند هوشمند قدرت شبکه های اجتماعی را خوب می‌داند. او می داند که بهترین راه برای برقراری ارتباط بدون واسطه با دیگران استفاده از ظرفیت شبکه های اجتماعی است. زیرا شبکه های اجتماعی و مجازی نقش مهمی در ارتقاء عملکرد روابط عمومی دارند و استفاده از این امکانات سرعت و قدرت وی را افزایش خواهند داد. فناوری جزئی جدایی ناپذیر از زندگی امروز و آینده است. استفاده از فناوری بخش مهمی از هوشمندی ما را تشکیل می دهد. شهروند هوشمند شهروندی مبتنی بر فناوریست.

شهروندان چگونه هوشمند می شوند؟

همه تلاش ها برای ساختن شهری هوشمند، برای ارائه خدمات بهتر به «شهروندان» می باشد. یعنی اگر هوشمندی شهروندان برای زندگی و فعالیت در شهرهای هوشمند نباشد عملا این همه برنامه ریزی، تلاش و هزینه برای دستیابی به شهر هوشمندبیهوده و بی ثمر خواهد بود. بنابراین، یک عنصر کلیدی در توسعه شهرهای هوشمندتر در برداشتن شهروندانی هوشمند در ایجاد شهر هوشمند می باشد. این شهروندان هوشمند هستند که اهداف شهر هوشمند را دنبال می کنند و شهر رابه سمت توسعه حرکت می دهند. با این اوصاف بخش زیادی از دلایل موفقیت یا شکست پروژه های شهر هوشمند در کشورهای مختلف را باید در هوشمندی یا عدم هوشمندی شهروندان جستجو کرد. در شهر هوشمند تکنولوژی مقوله‌ای ثانویه به شمار می‌آید. آن چیزی که در درجه اول اهمیت دارد شهروند است. قابلیت دسترسی و کیفیت زیرساخت های ICT تنها تعریف شهر هوشمند نیست. تعاریف دیگر روی نقش سرمایه های انسانی و آموزش در توسعه شهری تأکید می کنند و در شهر هوشمندشهرها به دنبال دستیابی به شهروندانی آگاه به فرهنگ، تحصیلات بالا و فراگیری اجتماعی هستند. برای رسیدن به شهر هوشمند باید در نظام نوآوری تحولی اتفاق بیفتد و قسمت مهمی از این تحول از طرف بایداز طرف شهروندان باشد. شهروند هوشمندمی‌تواند با استفاده از خلاقیت‌ها‌ و توانایی‌ها‌ی خود شهر را در رقابت فشرده برای جذب سرمایه و تولید ارزش افزوده یاری می کنند.

تکنولوژی و شهروند هوشمند

در شهر هوشمند تکنولوژی مقوله‌ای ثانویه به شمار می‌آید. آن چیزی که در درجه اول اهمیت دارد شهروند است. خیلی از طرح‌هایی که شهروند را دور می‌زند و اول سراغ تکنولوژی می‌رود، موفقیت‌آمیز نیستند، چراکه شهروند در طراحی این تکنولوژی دخیل نیست و ‌آن تکنولوژی نیازهای مستقیم شهروند را پاسخ نمی‌دهد. در واقع تفاوت عمده‌ای که میان کشورهای توسعه‌یافته و کشورهای کمتر توسعه‌یافته وجود دارد همین مساله است. معمولا کشورهای در حال توسعه کاربری صوری تکنولوژی را نگاه می‌کنند و عین آن را پیاده می‌کنند، بدون اینکه فرآیند پیاده‌سازی آن تکنولوژی را در نظر بگیرند. در کشورهای موفق در زمینه شهر هوشمند یک فرآیند پایه‌ای و شهروندمحوری صورت گرفته و بعد، تکنولوژی مد نظر مستقر شده‌ است. در این گونه کشورها شهرداری قبل از اینکه سایت یا پورتالی را طراحی کند بین شش ماه تا یک سال با گروه‌هایی از مردم در شهر دیدار می‌کند و نیازهای آنها را می‌سنجد و پس از آن فناوری اطلاعات و ارتباطات را در جهت رفع نیازهای مردم شهر در ساختار و مدیریت شهری مستقر می‌سازد. بنابراین نکته این نیست که تکنولوژی قرار است معجزه‌ای کند، تکنولوژی یک وسیله است برای رسیدگی و انجام راحت‌تر نیازها و امور شهروندان.

شناخت مؤلفه‌های شهروند هوشمند

مؤلفه‌های یک شهروند هوشمند چیست؟

در واقع ابتدا باید به این مهم اشاره کرد شهری هوشمند است که با به‌کارگیری فناوری اطلاعات و ارتباطات موجب ارتقای کیفیت عملکرد خدمات شهری، کاهش هزینه‌ها و منابع شده و در عین حال موجب افزایش مؤثر فعالیت‌ها و بهره‌مندی شهروندان می‌شود حال چنین شهری نیاز به شهروندانی هوشمند دارد. شهروند یک انسان است و انسان نیز ویژگی‌های برجسته‌ای دارد که او را از تمام مخلوقات متمایز می‌کند، اما می‌توان گفت زمانی که از واژه «هوشمند» استفاده می‌شود این تمایز بیش از پیش مشخص خواهد شد چراکه توانایی انسان‌ها برای برقراری هوشمندسازی و ارتباط آن با عناصر زندگی اجتماعی اصل موضوع است.

به چه کسی شهروند هوشمند گفته می‌شود؟

قرن حاضر به نوعی به سمت پیشرفت و تکامل حرکت دارد که می‌توان گفت به طور چشمگیری در حال الکترونیکی شدن تمامی ابعاد شهری هستیم. همچنین دنیای مجازی است که در حال سوق پیدا کردن و در آمیختن با دنیا و جامعه سنتی است این مهم لزوم هماهنگی بین گروه‌های مختلف شهروندان را ضروری می‌کند در واقع مردم یک جامعه باید تلاش کنند تا به صورت یکسان از فناوری‌هایی که محصول تلاش انسان است بهره ببرند و خود را با تکنولوژی‌ها هماهنگ کنند. پس عملاً شهروند هوشمند کسی است که برای گذران زندگی اجتماعی خود در کنار دیگران در زندگی اجتماعی و شهری می‌تواند بیشتر و بهتر از ملزومات و فناوری‌ها و تکنولوژی‌های روز استفاده کند و برای انجام امور خود اهل فکر و برنامه ریزی و استفاده حداکثری از فناوری اطلاعات باشد و برای صرفه‌جویی در وقت و افزایش بهره‌وری در انجام امور روزانه، قابلیت ارزیابی و تصحیح فرآیندهای روزمره را داشته باشد.

هوشمند کردن تمامی شهروندان چگونه محقق می‌شود؟

این تعاملات شهر و شهروندی یعنی همان حفظ کرامت انسانی که باید در اختیار انسان قرار گیرد تا او به رشد و کمال برسد. در موضوع فرهنگ شهروند هوشمند باید به این نکته توجه داشت که کسانی که کم برخوردارتر و محدود تر از تکنولوژی و فناوری‌های هوشمند سازی قرار دارند احساس ضعفی در این راستا نداشته باشند و از کرامت انسانی خود باز نمانند. زیرا به طور تدریجی شاهد این هستیم برخی شهروندان به خصوص سالمندان دچار گوشه گیری می‌شوند به این دلیل که توان و دانش استفاده کامل از این تکنولوژی‌ها را ندارند. به طور کلی در این هوشمند سازی شهروندان باید به گونه‌ای عمل کنند که نسل‌های گذشته و افراد کم برخوردار نیز بتوانند بهترین بهره را ببرند.

دوره گذار چه نقشی در به وجود آمدن شهروند هوشمند دارد؟

همگام سازی انسان با تکنولوژی را دوره «گذار» می‌نامند که در تمام طول پیشرفت‌ها و فناوری‌های بشریت این دوره وجود داشته است، اما نکته مهم اینجاست که در این دوره که چرخ پیشرفت در حال چرخیدن است و انسان‌ها از یک مرحله به مرحله بالاتر می‌روند و از یک فناوری قدیمی به سوی فناوری جدید گام بر می‌دارند باید در طی این مراحل با احتیاط کامل گذر کنند و خود را با نیل‌های بالاتر تکنولوژی همسو کنند. البته سرعت علم و سرعت تبادل آن در جهان به کمک فضای اینترنتی و شبکه‌های اجتماعی افزایش می‌یابد، اما عبور از دوره گذار باید به نحوی باشد که هم به فکر کسانی باشیم که در استفاده از فناوری پیش قدم هستند و هم کسانی که نمی‌توانند خود را با سرعت به این فناوری برسانند و چون شهر و سازه‌های آن یک مکان و جایگاه اجتماعی است و برای همه افراد جامعه بوده پس همه شهروندان باید در دامان شهر الگو بگیرند و رشد کنند. در اینجا یک واکنش رفت و برگشتی بین شهر و شهروند ایجاد می‌شود که انتظارات شهروند متناسب با رشد و ارتقای علمی و تکنولوژی که داشته است بالاتر می‌رود، پس شهر نیز ملزم به پیشرفت می‌شود تا بتواند نیازهای شهروندان را تأمین کند در واقع هنگامی که یک شهروند به وسیله علم و تکنولوژی پیشرفت می‌کند به این نتیجه می‌رسد تا بتواند با بهره گیری از این فناوری‌ها جان دوباره‌ای به شهر بدهد تا شهر و شهروند در کنار یکدیگر هوشمند شوند.

این هوشمندی چه معایب و مزایایی دارد؟

اصولاً هر تکنولوژی که وارد عرصه شهری می‌شود اگر باعث تعامل اجتماعی انسان‌ها شود و آنها را در کنار هم جمع کند و متناسب با نیاز فطری خود به طور جمعی و گروهی یک فعالیت را انجام دهند نشان دهنده رشد و پیشرفت پیوسته آنهاست، اما اگر این تکنولوژی و هوشمند سازی باعث جدایی و تفرقه بین اجتماع و افراد جامعه شود به صلاح جامعه و شهروندان نیست و به نوعی از معایب تکنولوژی به حساب می‌آید.

نقش مدیریت شهری برای شهروندان هوشمند چیست؟

مدیران و برنامه ریزان شهری برای ایجاد شهر و شهروندان هوشمند در شهرهای مختلف باید عملکرد مختلفی داشته باشند برای مثال شهر تاریخی مانند اصفهان با یک شهر جدید و امروزی تفاوت‌های بسیاری دارد و هرکدام از آن را باید در چهارچوب خود مدیریت کرد تا به این سمت حرکت کنند. مدیریت شهر باید بتواند از نیازها، انتظارات و ویژگی‌های مختلف افراد یک شهر مراقبت کند و به آن جهت مثبت دهد در این مرحله از کار شهر و شهروند با یکدیگر ایجاد تعامل و همبستگی می‌کنند و رشد بهتر و مفیدتری برای خود و زندگی شهری خواهند داشت. در واقع شهر، سازه‌ها و شهروندان هوشمند به یک مدیریت شهری هوشمند خوب نیاز دارند تا در کنار هم بتواند به رشد و بهره‌وری کامل برسند. مدیریت شهری هوشمند باید به میزان دسترسی از ملزومات و تکنولوژی هوشمند مسلط باشد و اولویت بندی برای انجام طرح‌های خود در قسمت‌های مختلف داشته باشد. برای مثال هر منطقه از شهر برای استفاده از تکنولوژی‌های جدید مناسب نیست یا مسئله مهم‌تر اینکه شهروندان نقاط مختلف چگونه و در چه زمانی از این امکانات استفاده کنند که با رعایت عدالت همه از شهر هوشمند خود استفاده بهینه و کامل را ببرند.

شهروندان در دوران کرونا چگونه می‌توانند نقش خود را به خوبی ایفا کنند؟

با شرایط کنونی که جامعه و دنیا در حال دست و پنجه نرم کردن با مسائل شیوع ویروس کروناست اگر شهر هوشمند امکاناتی مناسب برای شهروند امروزی ایجاد می‌کرد تا مجبور نشود برای تمامی کارهای خود دائماً در حال تردد در سطح شهر باشد و اغلب انتظاراتی که افراد جامعه دارند در بستر خدمات هوشمند برآورده می‌شد شاهد این حجم از تردد مردم در زمان بحران کرونا نبودیم.

پروژه های شهر هوشمند مشهد